Schriftelijke vragen van Famke Güler (Partij Sleutelstad), Julia de Groot (Fractie de Groot) en Sander van Veldhuijsen (VVD) aan het College van Burgemeester
en Wethouders van de gemeente Leiden over de situatie in en rondom de daklozenopvang in Leiden (ingediend: 4 september 2025)
Antwoord van Burgemeester en Wethouders (28 oktober 2025):
De afgelopen weken verschenen er meerdere berichten in de media over de situatie van dak- en thuislozen in Leiden. Zo werd er in augustus herhaaldelijk bericht over tentenkampen bij het Energiepark en het Papegaaisbolwerk, en over mensen die in portieken of op straat slapen. Ook werden er groepen door politie en handhavers weggestuurd vanwege overlastsituaties. Deze ontwikkelingen roepen vragen op over de capaciteit en toegankelijkheid van de nachtopvang, de oorzaken van de toegenomen zichtbaarheid van dakloosheid en de manier waarop de gemeente hiermee omgaat. Om beter inzicht te krijgen in de huidige situatie en het beleid dat hierop gevoerd wordt, stelt onze fractie de volgende schriftelijke vragen aan het college.
Op grond van artikel 45 van het Reglement van Orde stellen het lid Güler (Partij Sleutelstad), het lid De Groot (Fractie De Groot) en het duo-lid Van Veldhuijsen (VVD) het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Leiden de volgende vragen:
- Is de huidige capaciteit van de nachtopvang bij De Binnenvest (zoals in ‘Nieuwe Energie’ of andere locaties) voldoende om iedereen die een plek nodig heeft op te vangen?
Antwoord: De huidige capaciteit van de regionale en lokale voorzieningen is voldoende om iedereen die volgens de huidige toelatingscriteria recht heeft op opvang op te vangen. De toelatingscriteria zijn beschreven in artikel 24 van de beleidsregels Maatschappelijke Ondersteuning en zijn als bijlage toegevoegd.
- Hoeveel plekken zijn er beschikbaar en hoeveel mensen maken er dagelijks gebruik van? Worden er ook mensen afgewezen wegens het bereiken van de capaciteitsgrens of om andere redenen?
Antwoord: Er zijn op dit moment in de Leidse regio 80 lokale plekken en in de regionale opvanglocaties Nieuwe Energie en Maansteenpad respectievelijk 57 en 15 plekken. De bezetting fluctueert, maar de regionale opvanglocaties zijn zelden tot nooit helemaal vol. Er worden geen mensen afgewezen wegens het bereiken van de capaciteitsgrens.Mocht een locatie vol zitten, wordt voor mensen voor wie dit een optie is in het uiterste geval een hotelkamer geboekt voor een zo kort mogelijke periode. Voor de regionale voorzieningen met 24-uurs toezicht wordt eerst gekeken naar verdichting (bv. bijplaatsen stretchers) en in het uiterste geval het plaatsen in hotels voor mensen voor wie dit een optie is. Daarna worden mensen gewezen op de nachtopvang in omliggende regio’s. Indien dit alles geen optie is, worden mensen een ‘sheltersuit’ aangeboden en zullen zij die nacht in de buitenruimte moeten verblijven. Dit is een laatste redmiddel en wordt vrijwel nooit ingezet.
- Zijn er momenteel nog gebruikersruimten beschikbaar binnen de (nacht)opvang?
Antwoord: Ja, er zijn gebruikersruimten beschikbaar in de regionale voorziening, de Nieuwe Energie. Voorwaarde hiervoor is wel dat mensen gebruik maken van ondersteuning vanuit de verslavingsdeskundige. Binnen de lokale opvang mag (beperkt) drugs gebruikt worden, behalve in de cleanhouses.
- Wat is volgens het college de verklaring voor de plotselinge zichtbaarheid van dakloosheid, zoals tentenkampen en slaapplekken in portieken en rond het Energiepark in Leiden?
Antwoord: Eerder dit jaar is er tijdens de behandeling van de APV veel aandacht geweest voor buitenslapen. Deze focus zorgt ervoor dat buitenslapen meer zichtbaar wordt. Het beeld is dat het aantal personen dat buiten slaapt niet groter is geworden sindsdien. Nu
buitenslapen an sich niet meer als overtreding wordt betiteld, hoeven personen die buiten slapen zich minder te verschuilen uit angst om bekeurd te worden. Daarbij dient vermeld te worden dat bekeuren of anderszins optreden alleen achterwege wordt gelaten op het moment dat de situatie rustig is en er geen overlast wordt veroorzaakt.
- Tentenkampen op deze schaal lijken een relatief nieuw fenomeen in Leiden. Is recent onderzoek gedaan naar de oorzaken hiervan? Zo ja, wat zijn de bevindingen?
Antwoord: Er zijn diverse verklaringen voor het ontstaan van deze tentenkampen. Waarvan moet worden gezegd dat dit geen nieuw fenomeen is. Eerder zijn dergelijke tentenkampen ook geweest rondom het centraal station. Een van de verklaringen is dat het personen betreft die geen recht hebben op opvang, het gaat daarbij meestal om arbeidsmigranten. Op het moment dat zij hun werk verliezen, verliezen zij vaak ook hun woning en staan zij op
straat. Het beeld is dat er ook nog een andere groep personen was die in de zomermaanden vooral aanwezig was rondom de nachtopvang. Zij voldoen niet (of wilden niet voldoen) aan de voorwaarden die aan verblijf in de nachtopvang worden gesteld en er was een groep die aansluiten bij het tentenkamp als sociale activiteit zag. Voor EUarbeidsmigranten biedt stichting Barka specifieke begeleiding gericht op terugkeer naar werk en land van herkomst. Daarnaast hebben zij contacten met onder andere deugdelijke uitzendbureaus en gezondheidsinstellingen in heel Nederland en in de Europese landen waar het grootste deel van de EU-arbeidsmigranten vandaan komen.
- Is in kaart gebracht welke doelgroep ervoor kiest om buiten te slapen? Hebben zij in het recente verleden wél toegang gehad tot een nachtopvangplek en hebben zij momenteel recht op opvang?
Antwoord: We zien een diverse groep mensen die buiten slaapt. Dit zijn grotendeels mensen die geen toegang krijgen tot de nachtopvang, bijvoorbeeld omdat zij niet voldoen aan de voorwaarden om in de nachtopvang te verblijven (zoals arbeidsmigranten) of omdat ze geschorst zijn naar aanleiding van een of meerdere incidenten bij de nachtopvang. Daarnaast zijn er ook mensen die er bewust voor kiezen om buiten te slapen, omdat ze niet willen voldoen aan de eisen die de nachtopvang stelt of de opvang geen prettige omgeving vinden.
- Heeft de toename van zichtbare dakloosheid te maken met gewijzigde toelatingscriteria voor de maatschappelijke opvang (bijvoorbeeld bij multiproblematiek)?
Antwoord: De toelatingscriteria voor de maatschappelijke opvang zijn niet gewijzigd en zijn vastgelegd in de Wmo. Sinds 2023 is er een splitsing aangebracht tussen lokale en regionale opvang. De lokale opvang gebeurt in de wijken en de regionale opvang is voor inwoners uit heel Holland Rijnland die 24 uur toezicht en begeleiding nodig hebben. Dit heeft ervoor gezorgd dat het aantal mensen in de regionale opvang sterk is afgenomen. Bij de populatie die overblijft is vaak sprake van multi-problematiek, waaronder GGZproblematiek en verslavingsproblematiek.
- Is het college van oordeel dat er sinds 2023 sprake is van een toename van het aantal dak- en thuislozen in Leiden? Zo ja, op basis van welke cijfers of tellingen (bijvoorbeeld de ETHOS-telling) wordt dit vastgesteld? Hoeveel mensen staan momenteel geregistreerd als dakloos in Leiden?
Antwoord: Het aantal dak- en thuislozen wordt in Leiden en de regio Holland Rijnland bepaald aan de hand van de Ethos-telling. Deze telling is uitgevoerd in april 2024 en geeft ons een beeld over het aantal dak- en thuisloze inwoners in Holland Rijnland op dat moment, voor Leiden betrof dit 446 volwassen en 91 kinderen. Of er sindsdien een toename is kan niet met zekerheid bepaald worden. Als wordt gekeken naar de inwoners in de
Maatschappelijke opvang wordt in de lokale opvang (deze is beschikbaar voor inwoners uit de gehele Leidse regio) een lichte toename gezien in het eerst half jaar van 2025 ten opzichte van 2024 in het aantal inwoners dat wordt opgevangen. In de Nieuwe Energie (voor inwoners uit de gehele regio Holland Rijnland) wordt geen toename gezien.
- Wat wordt er gedaan tegen de overlastsituaties zoals die rond het Energiepark?
Antwoord: Op het moment dat er met het buitenslapen overlast gepaard gaat, wordt er opgetreden door handhaving en politie. Handhaving is de eerste signalerende partij. Zij nemen het gebied rond het Energiepark mee in de dagelijkse surveillance. Op het moment dat er overlast wordt geconstateerd, wordt opgetreden in de vorm van bekeuren, het opleggen van gebiedsontzeggingen en/of het verwijderen van tenten.
- Zijn er structurele maatregelen of stappen voorzien om dergelijke situaties te voorkomen?
Antwoord: Er wordt inzet gepleegd om ontstane overlast zo snel als mogelijk te beëindigen. Dit betekent dat handhaving snel acteert op overlastmeldingen van inwoners, extra surveilleert in de omgeving en dat er gesprekken gevoerd worden met De Binnenvest over personen die geschorst zijn en hoe deze personen in de omgeving bezocht kunnen worden door het outreachende team. Personen waartegen wordt opgetreden (bekeuring, gebiedsontzegging, verwijderen tent) worden gemeld bij het Zorg- en Veiligheidshuis zodat er met ketenpartners gezamenlijk een plan kan worden gemaakt om een herhaalde overlastsituatie te voorkomen.
- Wat is de reden dat het enkele dagen duurde voordat het tentenkamp daar daadwerkelijk verwijderd is?
Antwoord: Toen er in augustus tenten waren geplaatst in de omgeving van de nachtopvang, is er allereerst inzet gepleegd om te beoordelen of er sprake was van overlast. Na een zorgvuldige afweging zijn de tenten verwijderd. Het was de eerste keer dat er op deze wijze werd opgetreden, daarom kostte dit een dag extra tijd. Toen dit plan en de werkwijze er lagen, kon bij de volgende overlastsituatie gelijk worden opgetreden.
- Heeft het college inzicht in een toename van meldingen bij de politie rond het Energieparkgebied?
Antwoord: Uit de door de politie verstrekte gegevens blijkt dat het aantal overlastmeldingen tussen 2023 en 2024 sterk is toegenomen. Dit jaar lijkt een voorzichtige daling te zijn ingezet. Hierbij is gekeken naar meldingen die gaan over overlast door verward/ overspannen personen, overlast door dak- en thuisloze mensen en overlast in verband met alcohol en drugs. Dit zijn alleen overlastmeldingen uit het gebied rond de Binnenvest en het Energiepark.Het aantal geregistreerde meldingen per jaar:
- 2021: 77 meldingen
- 2022: 130 meldingen
- 2023: 135 meldingen
- 2024: 260 meldingen
- 2025: 160 meldingen (t/m 15 oktober)
- Is er sprake van meer meldingen van onveiligheidsgevoelens in dit gebied?
Antwoord: Ja, in dit gebied zien we een toename van meldingen van personen die zich onveilig voelen in de omgeving van het Energiepark. Vooral omwonenden maken melding. We roepen de omwonenden ook op om te melden en zien daardoor dat de meldingsbereidheid is toegenomen.
- Welke link ziet het college met het besluit van de gemeenteraad in mei om het verbod op buiten slapen in de APV te schrappen? In welke mate speelt deze wijziging een rol bij de huidige situatie rondom tentenkampen en buiten slapen in Leiden?
Antwoord: Personen die buiten slapen zijn meer zichtbaar geworden. Dit komt mede door het feit dat zij zich niet meer hoeven te verschuilen uit angst voor een boete. Het college staat achter de APV-wijziging waarbij personen niet meer bekeurd worden alleen om het feit dat zij geen dak boven hun hoofd hebben. Het optreden in het geval van overlast blijft bestaan. Dit is van belang om een leefbare en veiligheid stad te houden voor eenieder. Daarnaast is er nu ook een goede werkwijze en procedure voor tentenkampen waarbij overlast wordt geconstateerd. In het vervolg kan er snel worden opgetreden om de overlastsituatie te beëindigen.
Bijlage:
Artikel 24 Aanvullende criteria (Specialistische) Maatschappelijke Opvang De gemeenten in Holland Rijnland hebben gekozen om de Maatschappelijke opvang zo veel mogelijk lokaal te organiseren. In aanvulling op de criteria gesteld in artikel 8 Verordening maatschappelijke ondersteuning Leiden, kan een inwoner in aanmerking komen voor Maatschappelijke opvang als deze:
- Feitelijk of residentieel dakloos is, al dan niet voorafgaand aan opname in een (psychiatrische) kliniek, of aan detentie, en
- Niet beschikt over alternatieven die de situatie van feitelijke of residentiële dakloosheid op kunnen heffen.
- Niet zelfredzaam is. De inwoner heeft onvoldoende vermogen om zichzelf te redden op alle levensterreinen met zo min mogelijk professionele ondersteuning en zorg. Dit blijkt uit het ondersteuningsplan van de inwoner.
- Geen voldoende steunend netwerk heeft. De inwoner heeft geen familieleden, vrienden, kennissen, collega’s en/of buren die praktische, sociale of emotionele steun kunnen bieden.
Toch zal dit voor een aantal inwoners geen geschikte optie zijn. In aanvulling op de criteria hierboven, kan een inwoner in aanmerking komen voor Specialistische Maatschappelijke Opvang als:
- De inwoner vanwege de ernst of grilligheid van de problematiek in de regel aangewezen is op 24/7 aanwezigheid van ondersteuning en/of toezicht.
- Er een ernstig vermoeden van een psychische aandoening of diagnostiek rondom een psychische aandoening aanwezig is. De diagnose en/of psychosociale problemen zijn vastgesteld door een specialist (BIG geregistreerd) op het gebied van GGZ.
- Middelengebruik leidt tot ernstig orde verstorend gedrag op de lokale opvanglocatie.
